{"id":299,"date":"2019-11-21T17:27:42","date_gmt":"2019-11-21T16:27:42","guid":{"rendered":"http:\/\/piernikarka.pl\/?p=299"},"modified":"2019-11-21T17:27:44","modified_gmt":"2019-11-21T16:27:44","slug":"stare-formy-piernikow-na-strychu-i-w-szafie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/2019\/11\/21\/stare-formy-piernikow-na-strychu-i-w-szafie\/","title":{"rendered":"„Stare formy piernik\u00f3w…” na strychu i w szafie."},"content":{"rendered":"\n

„Stare formy piernik\u00f3w\u2026” na strychu i w szafie. O przechowywaniu i pokazywaniu klock\u00f3w piernikarskich w mi\u0119dzywojennym Toruniu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Poczt\u00f3wka, 1233 Toru\u0144 1933 : pierniki toru\u0144skie : W\u0142adys\u0142aw IV – Cecylia Renata : piecz\u0119\u0107, ok. 1645., Toru\u0144 1933 r., nak\u0142adem Magistratu m. Torunia, Pomorska Drukarnia Rolnicza S.A. , fot. Polona<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W pracy badawczej pojawia si\u0119 wiele pyta\u0144. Cz\u0119sto tak\u017ce tych wydawa\u0142oby si\u0119 najprostszych. Do moich w ostatnim czasie nale\u017ca\u0142y te dotycz\u0105ce sposobu przechowywania form piernikarskich w Toruniu. Gdzie je trzymano? Jak je udost\u0119pniano? Co do relacji na temat toru\u0144skich piernik\u00f3w znamy ich sporo: list Fryderyka Chopina, wspomnienie Heleny Modrzejewskiej, czy Deotymy (Jadwigii \u0141uszczewskiej) – lista jest naprawd\u0119 spora. Tym bardziej ciekawi\u0142a mnie kwestia gromadzenia historycznych klock\u00f3w do tworzenia piernik\u00f3w w toru\u0144skim muzeum i fabrykach. <\/p>\n\n\n\n

Po d\u0142ugim czasie poszukiwa\u0144 nast\u0105pi\u0142 prze\u0142om. Odkry\u0142am dwie relacje. Pierwsza zosta\u0142a opublikowana w „Tece Pomorskiej” w 1936 roku. Jej autorka Janina Ginett-Wojnarowiczowa, cz\u0142onkini Konfraterni Artyst\u00f3w w Toruniu, wspomina z trosk\u0105 o bezpiecze\u0144stwie cennych zabytk\u00f3w zwi\u0105zanych z wytwarzaniem piernik\u00f3w, a przechowywanych… w szafie: <\/p>\n\n\n\n

\u201e(\u2026) Pewne powa\u017cne obawy nasuwa my\u015bl o zabytkowych formach piernik\u00f3w toru\u0144skich, przechowywanych w fabrykach. Niekt\u00f3re z nich toczy robak i wskutek tego niszczy si\u0119 drzewo i sam rysunek. R\u00f3wnie\u017c spos\u00f3b gromadzenia, bezcennych z punktu widzenia historji sztuki form drewnianych, w ciasnych szafach jedne na drugich na wz\u00f3r polan zwyk\u0142ego drzewa\u00a0 – budzi powa\u017cn\u0105 trosk\u0119 o te drogie nam pami\u0105tki. Wymagaj\u0105 one corychlej wykupienia lub uzyskania od fabryk: w formie darowizn\u00a0 – celem umieszczenia w gablotkach muzealnych. Podczas zbiorowej wycieczki, gdy nam ujawniono skarby zamkni\u0119te\u00a0 w szafie, nie spos\u00f3b by\u0142o si\u0119 ruszy\u0107 z miejsca. Ka\u017cda forma wykonana w drzewie mia\u0142a tyle wyrazu. Rysunki misterne pod wzgl\u0119dem techniki wykonania i naiwne pod wzgl\u0119dem tematyki ogl\u0105da\u0142y\u015bmy jak najpi\u0119kniejsze drzeworyty. Z szafy tej wyjrza\u0142y ku nam damy w strojach dawnych z wachlarzami lub koszykami kwiat\u00f3w, rycerze. postacie kr\u00f3l\u00f3w polskich, karoce i sanie wspania\u0142e, tr\u0119bacze kr\u00f3lewscy, my\u015bliwi i ca\u0142y \u015bwiat zwierz\u0105t: wiewi\u00f3rki, zaj\u0105ce, konie, owce, papugi i koguciki – dostosowane do wyobra\u017ani dziecka; rysunki o tematach religijnych, a wi\u0119c Chrystus z krzy\u017cem, \u015aw. Jerzy, szopka pasterze i t. p. Najmilej przemawia\u0142y formy prymitywne, zwi\u0105zane z symbolik\u0105 \u015bwi\u0105t, jak baranek, ryba, pasterze i przer\u00f3\u017cne ptaki oraz naiwne obrazki rodzajowe. Album form wykonanych przez artyst\u0119-fotografa a mo\u017ce lepiej przez grafika, m\u00f3g\u0142by \u015bmia\u0142o i\u015b\u0107 z Torunia w szeroki \u015bwiat. Formy te bowiem zawieraj\u0105 w sobie tyle uroku i pi\u0119kna\u00a0 (\u2026)\u201d. Janina Ginett-Wojnarowiczowa,\u00a0 Legenda o pierniku w Toruniu<\/em>, w: \u201eTeka Pomorska\u201d, R. 1., nr 1, 1936, s. 13. <\/p>\n\n\n\n

\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Poczt\u00f3wka z cyklu „Pierniki toru\u0144skie (z form pochodz\u0105cych z XVII i XVIII w.)” 5, Kr\u00f3lowa Konstancja, druga \u017cona Zygmunta III, w stroju koronacyjnym (forma z pocz\u0105tku XVII w.), kolekcja Gustawa Weese, nak\u0142adem Oddzia\u0142u Toru\u0144skiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Pomorska Drukarnia Rolnicza, fot. M. Le\u015bniewski, Toru\u0144 1921-1935.
Fot. Polona<\/a><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Druga relacja zosta\u0142a opublikowana w 1976 roku. Jej autorka – Hanna Ma\u0142kowska – pracowa\u0142a jako aktorka w Toruniu. Wraz z m\u0119\u017cem Witoldem Ma\u0142kowskim przyja\u017ani\u0142a si\u0119 ze Stanis\u0142awem D\u0105browskim, teatrologiem, autorem pierwszego opublikowanego katalogu form piernikarskich w Toruniu. We wspomnieniach Ma\u0142kowskiej odnajdujemy relacj\u0119 ze wsp\u00f3lnych poszukiwa\u0144 prowadzonych… na muzealnym strychu toru\u0144skiego Ratusza Staromiejskiego: <\/p>\n\n\n\n

\u00a0\u201e(\u2026) Aby pom\u00f3c urz\u0119dnikowi robi\u0105cemu inwentarz, wpadali\u015bmy tam (do muzeum w toru\u0144skim ratuszu przyp..AKJ) w wolnych chwilach we troje \u2013 D\u0105browski, m\u00f3j m\u0105\u017c i ja i szperali\u015bmy w po k\u0105tach segreguj\u0105c nagromadzone przedmioty, aby u\u0142atwi\u0107 ekspertyz\u0119. Wtedy to D\u0105browski zaci\u0105gn\u0105\u0142 nas na strych i tam znale\u017ali\u015bmy kilkadziesi\u0105t starych desek z wkl\u0119s\u0142ymi rze\u017abami. \u00a0Obaj panowie a\u017c g\u0142o\u015bno zakrzykn\u0119li: \u201ePierniki!\u201d. Stare formy piernik\u00f3w z kr\u00f3lami polskimi, rycerzami, karocami, wyrzucone za czas\u00f3w zaboru na strych. Ubabrani w kurzu jak nieboskie stworzenia, znosili\u015bmy te skarby do salki muzealnej, gdzie si\u0119 je odczy\u015bci\u0142o, a dalej \u2013 to ju\u017c ka\u017cdy wie. Zosta\u0142y z nich zrobione gipsowe odlewy, potem \u015bwie\u017ce negatywy i dzi\u015b Toru\u0144 produkuje pierniki w historycznych formach, kt\u00f3re gdyby nie szperackie nawyki profesora Stanis\u0142awa D\u0105browskiego, mog\u0142y ulec zapomnieniu\u201d H. Ma\u0142kowska, Teatr mojego \u017cycia<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1976 r., s. 302-303 \u00a0<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce stan zabytk\u00f3w odnalezionych przez Stanis\u0142awa D\u0105browskiego nie zach\u0119ca\u0142 do dzielenia si\u0119 wiedz\u0105 na temat ich przechowywania w publikacji „Dawne pierniki toru\u0144skie” z 1926 roku? Przytoczone relacje nie wyczerpuj\u0105 tematu. Rodz\u0105 kolejne pytania. Niemniej stanowi\u0105 ciekawe \u017ar\u00f3d\u0142o badawcze i wskazuj\u0105 kolejny kierunek poszukiwa\u0144. Znacz\u0105ce jest to, \u017ce w po powrocie Torunia do Macierzy w 1920 roku i okresie mi\u0119dzywojennym mo\u017cemy zauwa\u017cy\u0107 wzrost popularno\u015bci historycznych piernik\u00f3w toru\u0144skich, szczeg\u00f3lnie tych przedstawiaj\u0105cych pary kr\u00f3lewskie: Zygmunta III Waz\u0119 z Konstancj\u0105 i W\u0142adys\u0142awa IV Waz\u0119 z Cecylia Renat\u0105.<\/p>\n\n\n\n

A.K.J.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Stare formy piernik\u00f3w\u2026” na strychu i w szafie. O przechowywaniu i pokazywaniu klock\u00f3w piernikarskich w mi\u0119dzywojennym Toruniu. W …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-299","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=299"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":304,"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/299\/revisions\/304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/piernikarka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}